Obowiązek opieki nad bezdomnymi zwierzętami jak również zapobieganie ich bezdomności należy do gminy i wynika on z przepisu art. 3 ust. 2 pkt 14 ustawy z dnia z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach zgodnie z którym: Gminy zapewniają czystość i porządek na swoim terenie i tworzą warunki niezbędne do ich utrzymania, a w szczególności: zapobiegają bezdomności zwierząt na zasadach określonych w przepisach o ochronie zwierząt oraz przepisu art. 11 ust. 1 Ustawy z dnia z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt, zgodnie z którym: Zapobieganie bezdomności zwierząt i zapewnienie opieki bezdomnym zwierzętom oraz ich wyłapywanie należy do zadań własnych gmin.
Rada gminy wypełniając obowiązek, o którym mowa powyżej, określa, w drodze uchwały, corocznie do dnia 31 marca, program opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania bezdomności zwierząt.
Program ten, obejmuje w szczególności:
- zapewnienie bezdomnym zwierzętom miejsca w schronisku dla zwierząt;
- opiekę nad wolno żyjącymi kotami, w tym ich dokarmianie;
- odławianie bezdomnych zwierząt;
- obligatoryjną sterylizację albo kastrację zwierząt w schroniskach dla zwierząt;
- poszukiwanie właścicieli dla bezdomnych zwierząt;
- usypianie ślepych miotów;
- wskazanie gospodarstwa rolnego w celu zapewnienia miejsca dla zwierząt gospodarskich;
- zapewnienie całodobowej opieki weterynaryjnej w przypadkach zdarzeń drogowych z udziałem zwierząt.
Istotnym jest, iż realizacja zadań, o których mowa powyżej pkt 3-6, może zostać powierzona podmiotowi prowadzącemu schronisko dla zwierząt.
Program ten zawiera wskazanie wysokości środków finansowych przeznaczonych na jego realizację oraz sposób wydatkowania tych środków. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych: W przepisie art. 11a ust. 5 ustawy o ochronie zwierząt ustawodawca użył sformułowania „program zawiera wskazanie wysokości środków finansowych przeznaczonych na jego realizację oraz sposób wydatkowania tych środków”. Wskazuje to jednoznacznie na konieczność zamieszczenia obu wymienionych w tym przepisie elementów (zarówno wysokości środków finansowych jak i sposobu ich wydatkowania) w treści uchwalanego programu. Lokalny prawodawca zobowiązany został zatem przepisem art. 11a ust. 5 ustawy nie tylko do wskazania – ogólnej – wysokości (kwoty) środków finansowych przeznaczonych na realizację zadań program, ale także do określenia konkretnego sposobu ich wydatkowania. Użyte przez ustawodawcę określenie „sposób wydatkowania” środków finansowych, oznacza przedstawienie w programie, jako obligatoryjnego elementu, sposobu rozdysponowania ogólnej kwoty (wysokości) środków finansowych przeznaczonych na poszczególne cele i założenia przyjęte w programie. Czym innym jest wskazanie sposobów realizacji celów programu, a czym innym konkretne i jednoznaczne ustalenie w ramach przewidzianych środków sposobów ich wydatkowania, które z oczywistych względów powinny być zgodne z celami i przyjętymi założeniami programu. Przez określenie sposobów wydatkowania należy rozumieć wskazanie konkretnych form ich wykorzystania, ukierunkowanych na osiągnięcie celów programu (Wyrok NSA z 19.09.2024 r., I OSK 827/24, LEX nr 3763448.) Środki finansowe przeznaczone na opiekę nad zwierzętami powinny uwzględniać konieczność zapewnienia bezdomnym zwierzętom miejsca w schronisku dla zwierząt, odławianie bezdomnych zwierząt oraz sterylizację albo kastrację zwierząt w schroniskach. Są to zadania powiązane ze sobą, dlatego też dopuszczalnym było zakreślenie ram finansowych dotyczących zapewnienia bezdomnym zwierzętom miejsca w schronisku dla zwierząt, odławiania bezdomnych zwierząt oraz sterylizacji albo kastracji zwierząt w schroniskach dla zwierząt. Nawet jednak w przypadku przyjęcia odmiennego poglądu nie można – zdaniem Sądu – uznać aby takie rozwiązanie problemu przez lokalnego uchwałodawcę mogło być uznane za rażące naruszenie prawa (Wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 15.01.2025 r., II SA/Go 569/24, LEX nr 3818728.)
kto ponosi koszty realizacji programu?
Koszty realizacji programu ponosi gmina.
Kto przygotowuje projekt programu?
Projekt programu przygotowuje wójt (burmistrz, prezydent miasta).
Projekt programu, o którym mowa w ust. 1, wójt (burmistrz, prezydent miasta) najpóźniej do dnia 1 lutego przekazuje do zaopiniowania:
- właściwemu powiatowemu lekarzowi weterynarii;
- organizacjom społecznym, których statutowym celem działania jest ochrona zwierząt, działającym na obszarze gminy;
- dzierżawcom lub zarządcom obwodów łowieckich, działających na obszarze gminy.