Ustawa Prawo oświatowe w art. 39 ust. 4 pkt 1 kreuje po stronie gminy m.in. obowiązek zapewnienia uczniom niepełnosprawnym, którzy wymagają kształcenia specjalnego i indywidualnego bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły podstawowej, a uczniom z niepełnosprawnością ruchową, w tym z afazją, z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym – także do najbliższej szkoły ponadpodstawowej, do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym uczeń kończy 21. rok życia.
Ustawa przewiduje, że dowóz ten ma nastąpić do najbliższej szkoły, jak zatem należy rozumieć to określenie?
Sąd Administracyjny w Poznaniu wskazał w wyroku z dnia 31 sierpnia 2023 r., II SA/Po 393/23, że przy interpretowaniu normy art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy Prawo oświatowe należy uwzględnić stan zdrowia dziecka wynikający z orzeczenia o niepełnosprawności, która różnić się może jej rodzajem, jak i zakresem, jak i inne okoliczności, takie jak chociażby dostępność miejsc w szkole. Dlatego „najbliższą” szkołą, przedszkolem, ośrodkiem będzie tylko taka szkoła, przedszkole i ośrodek, która pozwala jak najpełniej realizować zalecenia zawarte w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego (lub w orzeczeniu o niepełnosprawności dziecka), a zatem jest najpełniej dostosowana do zdolności i możliwości psychofizycznych dziecka. Nie musi to być szkoła najbliższa w rozumieniu faktycznej odległości od miejsca zamieszkania dziecka. Szkoła bliższa geograficznie, lecz w mniejszym stopniu pozwalająca urzeczywistnić wspomniane zalecenia, nie będzie zatem szkołą najbliższą w rozumieniu cytowanego przepisu. Również NSA wypowiedział się w tej kwestii wskazując, że szkoła bliższa geograficznie, lecz w mniejszym stopniu pozwalająca urzeczywistnić wspomniane zalecenia, nie będzie zatem szkołą najbliższą w rozumieniu przepisu (Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 października 2021 r.III OSK 3908/21).
Zatem przez pojęcie “najbliższa szkoła” rozumieć należy nie tyle faktyczną odległość szkoły od miejsca zamieszkania dziecka o ile szkołę, która pozwoli jak najpełniej zrealizować zalecenia zawarte w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego albo w orzeczeniu o niepełnosprawności.
Co przypadku, kiedy rodzic nie zdecyduje się na skorzystanie z tego prawa?
W przypadku kiedy rodzic zdecyduje, iż sam we własnym zakresie będzie dowoził dziecko do szkoły, przepis art. 39a ust. 1 Prawo oświatowe przewiduje zwrot przez gminę kosztów przewozu dziecka do szkoły. Zwrot kosztów przewozu następuje na podstawie umowy zawartej między wójtem (burmistrzem, prezydentem miasta) a rodzicami.
Czy gmina ma prawo narzucić w jaki sposób wykonany zostanie transport niepełnosprawnego dziecka do szkoły?
Nie, gmina nie ma prawa decydować o tym, z jakiej opcji skorzysta rodzic dziecka – to do niego należy decyzja, czy dziecko skorzysta z bezpłatnego transportu organizowanego przez gminę, czy zostanie przez niego osobiście dowiezione do danej placówki. Powyższe znalazło potwierdzenie w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 maja 2022 r., III OSK 4435/21, gdzie wskazano, iż te dwa obowiązki (zorganizowanie przez gminę bezpłatnego dowozu oraz zawarcie umowy obejmującej zwrot kosztów dowodu uczenia przez rodziców) mają charakter alternatywny i wybór jednego z tych obowiązków należy nie do gminy, ale do rodziców. Tym samym nawet gdyby gmina zorganizowała bezpłatny transport i opiekę dla ucznia w zakresie dowodu do szkoły, to i tak rodzice mogli wybrać dowożenie swojego dziecka (ucznia) we własnym zakresie.