Ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach umożliwia radzie gminy, w drodze uchwały, na podstawie przepisu art. 6k ust. 4 zwolnienie w całości lub w części z opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi właścicieli nieruchomości na których zamieszkują mieszkańcy, w części dotyczącej gospodarstw domowych, w których dochód nie przekracza kwoty uprawniającej do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, lub rodziny wielodzietne.
Przepis ten zatem wprowadza dwa kryteria – po których spełnieniu możliwe jest całościowe lub częściowe zwolnienie z opłaty za gospodarowanie odpadami – kryterium dochodowe i kryterium wielodzietności. Przepis ten, co istotne nie przewiduje żadnych dodatkowych kryteriów – od których spełnienia uzależnione byłoby uzyskanie ww. zwolnień.
Jednak wciąż zdarza się, że rady gminy podejmują ww. uchwały i uzależniają częściowe lub całkowite zwolnienie z opłaty o której mowa powyżej od spełnienia dodatkowych warunków, które nie zostały przewidziane w samym przepisie. Konsekwencją takiego działania przez rady gminy jest stwierdzenie przez sąd administracyjny nieważności takiej uchwały.
Jakie zapisy rady gminy umieszczają w uchwałach i które z nich powodują, że uchwała podlega stwierdzeniu jej nieważności?
Sądy administracyjne wskazują na następujące zapisy, które powodują nieważność takiej uchwały:
- WSA w Gliwicach z 2.10.2024 r., I SA/Gl 148/24, LEX nr 3771482: Ustawodawca nie upoważnił rady miasta do uregulowania w uchwale podjętej na podstawie art. 6k ust. 4 u.c.p.g. innych zagadnień niż wskazane w tym przepisie. W szczególności delegacja ustawowa zawarta w art. 6k ust. 4 u.c.p.g. nie określa innych warunków formalnych czy merytorycznych do skorzystania ze zwolnienia z opłat w nim określonych. Prawo do zwolnienia uzależnione jest od obowiązywania stosownej uchwały rady miasta oraz wypełnienia warunku dochodowego lub kryterium wielodzietności.
Sąd ten w uzasadnieniu wskazał, że w uchwale nieprawidłowo wskazano zakres przedmiotowego zwolnienia. Upoważnienie z art. 6k ust. 4 u.c.p.g. wyraźnie wskazuje na możliwość zwolnienia określonej kategorii podmiotów z części opłaty, a nie części stawki opłaty – jak wskazała rada gminy w uchwale. Stawka opłaty oraz opłata za gospodarowanie odpadami komunalnymi nie są bowiem pojęciami tożsamymi.
Rada gminy wskazując na dodatkowe warunki przyznania zwolnienia z opłaty takie jak: złożenie przez właściciela nieruchomości pierwszej lub nowej deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi dla nieruchomości wraz z wnioskiem o przyznanie zwolnienia wraz ze wskazaniem terminu od którego zwolnienie przysługuje oraz w przypadku zmiany danych będących podstawą ustalenia wysokości zwolnienia w części z opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, złożenie nowej deklaracji wraz z wnioskiem do 10 dnia miesiąca następującego po miesiącu w którym nastąpiła zmiana – wykroczyła poza upoważnienie wynikające z przepisu art. 6k ust. 4 u.c.p.g.
W ocenie sądu bezpodstawnym jest domaganie się przez lokalnego prawodawcę złożenia przez uprawnionych adresatów kontrolowanej uchwały dodatkowego wniosku o przyznanie zwolnienia, skoro wystarczające w tym względzie powinny być dane, jakich lokalny prawodawca może domagać się w deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, której wzór został określony w realizacji upoważnienia wynikającego z innej podstawy ustawowej.
- Wyrok WSA w Warszawie z 16.02.2021 r., III SA/Wa 1662/20, LEX nr 3144232: Rada gminy może na podstawie art. 6k ust. 4 u.c.p.g. zwolnić w całości lub w części z obowiązku zapłaty opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi właścicieli nieruchomości, lecz bez zastrzeżenia warunku uzależniającego uzyskanie zwolnienia od sposobu zbierania i odbierania odpadów komunalnych.
W zaskarżonej uchwale wskazano, że zwolnienie w części z opłaty za gospodarowanie odpadami przysługuje wyłącznie osobom zamieszkującym daną nieruchomość, w przypadku posesji na których odpady zbierane są w sposób selektywny. Tymczasem jak wynika z treści art. 6k ust. 4 u.c.p.g. zgodnie z wolą ustawodawcy jest to, że rada gminy może na podstawie tego przepisu zwolnić w całości lub w części z obowiązku zapłaty opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi właścicieli nieruchomości, lecz bez zastrzeżenia warunku uzależniającego uzyskanie zwolnienia od sposobu zbierania i odbierania odpadów komunalnych. Takie zastrzeżenie w konsekwencji prowadzi do ograniczenia zakresu zwolnienia wynikającego z u.c.p.g. Ustawodawca ani w art. 6k ust. 4 u.c.p.g., ani w żadnym innym przepisie tej ustawy nie przekazał radzie gminy kompetencji do wprowadzenia jakichkolwiek ograniczeń lub stawiania warunków w zakresie możliwości uzyskania zwolnienia z tej opłaty.
- Wyrok WSA w Warszawie z 10.12.2020 r., III SA/Wa 1263/20, LEX nr 3113539: Zasadniczą intencją uchwały rady gminy było przyznanie częściowego zwolnienia z opłaty właścicielom z tych gospodarstw domowych, w których dochód nie przekracza kwoty uprawniającej do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Na takie rozstrzygnięcie normatywne pozwala art. 6k ust. 4 u.c.p.g. Przepis ten wprowadza bowiem dwa kryteria, według których możliwie jest całościowe lub częściowe zwolnienie z opłaty – kryterium dochodowe (zastosowane w uchwale) oraz kryterium wielodzietności (tego kryterium rada nie zdecydowała się zastosować). Ustawa w tym przepisie nie pozwala na dalsze różnicowanie sytuacji prawnej osób (właścicieli nieruchomości) potencjalnie uprawnionych, czyli na przyznanie zwolnienia tylko niektórym osobom spośród wymienionych w samym tym przepisie.
W ocenie sądu zakres decyzji, jaką mogła podjąć rada, był więc jasny – albo zwolnić (częściowo lub całkowicie) wszystkich uprawnionych według któregoś z tych kryteriów (ewentualnie zwolnić według obydwu kryteriów jednocześnie), albo też nie zwalniać z opłaty ani w całości, ani w części. Tymczasem Rada zwolniła z opłaty według dopuszczalnego kryterium dochodowego (§ 1 ust. 1 uchwały), ale natychmiast obwarowała to zwolnienie warunkiem, że aktualne jest ono tylko wobec tych uprawnionych, którzy dokonują selekcji odpadów. Jest to zatem przekroczenie kompetencji przyznanej na mocy art. 6k ust. 4.