Dynamiczny rozwój technologii mobilnych oraz zmiana sposobu korzystania z mediów rodzą istotne pytania dotyczące zakresu obowiązków publicznoprawnych, w tym obowiązku uiszczania abonamentu radiowo-telewizyjnego. Jednym z najbardziej dyskusyjnych zagadnień pozostaje kwestia, czy posiadanie smartfona, tabletu lub komputera może skutkować obowiązkiem zapłaty abonamentu RTV.
Odpowiedź na to pytanie w istotny sposób kształtuje wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 marca 2023 r. (sygn. akt II GSK 94/20), w którym sąd dokonał wykładni pojęcia „odbiornika radiofonicznego i telewizyjnego” na gruncie ustawy o opłatach abonamentowych.
Stan faktyczny
Sprawa rozpoznawana przez NSA dotyczyła skargi kasacyjnej Ministra Infrastruktury od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Przedmiotem sporu było ustalenie, czy monitor podłączony do komputera, który potencjalnie umożliwia odbiór programów telewizyjnych, może zostać uznany za odbiornik RTV w rozumieniu przepisów ustawy.
Naczelny Sąd Administracyjny przyjął szeroką wykładnię pojęcia odbiornika, wskazując, że:
- odbiornikiem radiofonicznym lub telewizyjnym jest każde urządzenie techniczne dostosowane do odbioru programów radiowych lub telewizyjnych,
- decydujące znaczenie ma zdolność urządzenia do natychmiastowego odbioru programu, niezależnie od źródła sygnału (anteny naziemnej, satelitarnej, sieci kablowej czy Internetu),
- dla uznania danego urządzenia za odbiornik nie jest istotna jego potoczna lub tradycyjna nazwa (telewizor, radio), lecz wyłącznie obiektywna możliwość techniczna odbioru programu.
Smartfon, komputer, tablet jako odbiornik RTV
Przyjęta przez NSA wykładnia prowadzi do wniosku, że urządzenia mobilne i informatyczne, takie jak smartfony, tablety czy komputery, mogą zostać zakwalifikowane jako odbiorniki RTV, jeżeli umożliwiają użytkownikowi odbiór audycji radiowych lub telewizyjnych, w szczególności za pośrednictwem:
- stron internetowych nadawców,
- aplikacji mobilnych,
- platform streamingowych oferujących programy publicznych nadawców.
Istotne jest przy tym nie faktyczne korzystanie z tych funkcji, lecz sama techniczna zdolność urządzenia do odbioru programu.
Konsekwencje praktyczne
W świetle omawianego orzeczenia należy liczyć się z następującymi konsekwencjami:
- osoby, które korzystają z odbioru programów radiowych lub telewizyjnych na smartfonach, tabletach lub komputerach, mogą zostać uznane za zobowiązane do rejestracji odbiornika oraz uiszczania abonamentu RTV,
- obowiązek abonamentowy nie jest już powiązany wyłącznie z posiadaniem klasycznego telewizora lub radia,
- kluczowe znaczenie ma możliwość odbioru programu publicznego, także przy wykorzystaniu Internetu i nowoczesnych technologii.
Kontrowersje i wątpliwości interpretacyjne
Wyrok NSA wzbudza kontrowersje w doktrynie i praktyce. Podnosi się w szczególności, że:
- tak szerokie rozumienie pojęcia odbiornika może być trudne do skutecznego egzekwowania, gdyż wykazanie faktycznego odbioru programów na urządzeniu mobilnym jest w praktyce problematyczne,
- interpretacja ta może być postrzegana jako nadmiernie rygorystyczna, zwłaszcza wobec osób, które wykorzystują smartfony i komputery wyłącznie do celów zawodowych lub prywatnych, niezwiązanych z odbiorem mediów publicznych.
Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 marca 2023 r. (II GSK 94/20) potwierdza tendencję do rozszerzającej wykładni pojęcia odbiornika RTV, dostosowanej do realiów współczesnych technologii. W konsekwencji smartfon, tablet czy komputer mogą – w określonych okolicznościach – rodzić obowiązek abonamentowy, co stanowi istotny sygnał zarówno dla użytkowników, jak i dla praktyki stosowania przepisów o opłatach abonamentowych.