Czy gmina licząca poniżej 50 000 mieszkańców ma obowiązek spełniać wymogi ustawy dnia 11 stycznia 2018 r. o elektromobilności i paliwach alternatywnych dotyczące udziału procentowego pojazdów niskoemisyjnych i zeroemisyjnych we flocie pojazdów?
Zasadą wynikającą z ustawy dnia 11 stycznia 2018 r. o elektromobilności i paliwach alternatywnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 875 ze zm.), dalej: „u.e.p.a.” jest, że przepisy dotyczące procentowego udziału pojazdów elektrycznych we flocie dotyczą tylko tych j.s.t., których liczba mieszkańców wynosi co najmniej 50 000 – mowa tu o przepisach art. 35 i następnych ustawy. Przepisy te regulują kwestię procentowego udziału pojazdów elektrycznych we flocie pojazdów j.s.t. oraz udziału pojazdów zeroemisyjnych we flocie pojazdów komunikacji miejskiej.
Co jednak w przypadku gmin, których liczebność nie przekracza 50 000 mieszkańców, czy w tym przypadku są one całkowicie zwolnione z obowiązków uzyskiwania poziomów zeroemisyjności?
Owszem, w takim przypadku nie ma zastosowania przepis art. 35 i następne ustawy, jednak nie oznacza to całkowitego zwolnienia z tego obowiązku, a to za sprawą przepisu art. 68a ust. 1 u.e.p.a., zgodnie z którym:
1. Zamawiający zapewnia, aby:
- udział pojazdów kategorii M1, M2 i N1, o których mowa w art. 4 ust. 1 lit. a i b rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/858 z dnia 30 maja 2018 r. w sprawie homologacji i nadzoru rynku pojazdów silnikowych i ich przyczep oraz układów, komponentów i oddzielnych zespołów technicznych przeznaczonych do tych pojazdów, zmieniającego rozporządzenie (WE) nr 715/2007 i (WE) nr 595/2009 oraz uchylającego dyrektywę 2007/46/WE (Dz. Urz. UE L 151 z 14.06.2018, str. 1, z późn. zm.), zwanego dalej „rozporządzeniem 2018/858”, elektrycznych lub napędzanych wodorem, w całkowitej liczbie pojazdów tych kategorii objętych zamówieniami, o których mowa w art. 68b, do dnia 31 grudnia 2030 r., wynosił co najmniej 22%, z tym że do dnia 31 grudnia 2025 r. do tego udziału, wlicza się pojazdy hybrydowe lub napędzane gazem ziemnym o maksymalnej emisji 50 g CO2/km i emisji zanieczyszczeń w rzeczywistych warunkach jazdy poniżej 80% dopuszczalnych wartości emisji;
- udział pojazdów kategorii N2 iN3, o których mowa w art. 4 ust. 1 lit. b rozporządzenia 2018/858, napędzanych paliwami alternatywnymi w całkowitej liczbie pojazdów tych kategorii objętych zamówieniami, o których mowa w art. 68b, wynosił co najmniej:
- 7% – do dnia 31 grudnia 2025 r.,
- 9% – od dnia 1 stycznia 2026 r. do dnia 31 grudnia 2030 r.;
3) udział autobusów zaliczanych do kategorii M3, o której mowa w art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia 2018/858, klasy I i klasy A, o których mowa w art. 3 pkt 2 i 3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 661/2009 z dnia 13 lipca 2009 r. w sprawie wymagań technicznych w zakresie homologacji typu pojazdów silnikowych dotyczących ich bezpieczeństwa ogólnego, ich przyczep oraz przeznaczonych dla nich układów, części i oddzielnych zespołów technicznych (Dz. Urz. UE L 200 z 31.07.2009, str. 1, z późn. zm.), wykorzystujących do napędu paliwa alternatywne, w całkowitej liczbie autobusów objętych zamówieniami, o których mowa w art. 68b, z zastrzeżeniem że połowa tego udziału ma być osiągnięta przez autobusy zeroemisyjne, wynosił co najmniej:
- 32% – do dnia 31 grudnia 2025 r.,
- 46% – od dnia 1 stycznia 2026 r. do dnia 31 grudnia 2030 r.
A zatem w tym przepisie nie znajdujemy już rozróżnienia w zależności od liczby mieszkańców – tym samym przepis ten ma zastosowanie również w stosunku do j.s.t., których liczba mieszkańców nie przekroczyła 50 000.
Co to oznacza?
Gmina będąca zamawiającym ma obowiązek zapewnienia minimalnych udziałów pojazdów niskoemisyjnych i zeroemisyjnych w całkowitej liczbie pojazdów objętych zamówieniami.
Mowa tu o zamówieniach wskazanych w przepisie art. 68b u.e.p.a.:
1) o wartości równej lub przekraczającej progi unijne, udzielanych na podstawie umowy sprzedaży, leasingu, najmu lub dzierżawy z opcją zakupu pojazdu samochodowego udzielaną przez zamawiającego, jeżeli do udzielenia tych zamówień mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 11 września 2019 r. – Prawo zamówień publicznych;
2) których przedmiotem są usługi w zakresie drogowego publicznego transportu zbiorowego o wartości przekraczającej wartość progową określoną w art. 5 ust. 4 rozporządzenia (WE) nr 1370/2007 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2007 r. dotyczącego usług publicznych w zakresie kolejowego i drogowego transportu pasażerskiego oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 1191/69 i (EWG) nr 1107/70 (Dz.Urz. UE L 315 z 03.12.2007, str. 1, z późn. zm.27));
3) o wartości równej lub przekraczającej progi unijne, jeżeli do udzielenia tych zamówień mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 11 września 2019 r. – Prawo zamówień publicznych, i których przedmiotem są usługi oznaczone następującymi kodami Wspólnego Słownika Zamówień (CPV), o których mowa w załączniku I do rozporządzenia (WE) nr 2195/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 5 listopada 2002 r. w sprawie Wspólnego Słownika Zamówień (CPV) (Dz.Urz. UE L 340 z 16.12.2002, str. 1, z późn. zm.28)):
a) CPV 60112000-6, w zakresie publicznego transportu drogowego,
b) CPV 60130000-8, w zakresie specjalistycznego transportu drogowego osób,
c) CPV 60140000-1, nieregularny transport osób,
d) CPV 90511000-2, wywóz odpadów,
e) CPV 60160000-7, drogowy transport przesyłek pocztowych,
f) CPV 60161000-4, w zakresie transportu paczek,
g) CPV 64121100-1, dostarczanie poczty,
h) CPV 64121200-2, dostarczanie paczek
Jakie zatem obowiązki ma gmina w przypadku, kiedy nie spełnia kryterium 50 000 mieszkańców, będąc jednocześnie zamawiającym?
W takim przypadku obowiązkiem jest zapewnienie, aby udzielając zamówień publicznych spełniać procentowe wymogi udziałów pojazdów niskoemisyjnych i zeroemisyjnych w tych zamówieniach.
I tak, udział pojazdów niskoemisyjnych i zeroemisyjnych (pojazdy elektryczne, napędzane wodorem, hybrydowe lub napędzane gazem ziemnym) kategorii M1, M2 i N1 objętych zamówieniami do dnia 31 grudnia 2025 r. musi wynieść minimum 22%. Natomiast do dnia 31 grudnia 2030 r. udział 22% należy zapewnić pojazdami napędzanymi elektrycznie lub wodorem.
Jeśli chodzi o pojazdy niskoemisyjne i zeroemisyjne kategorii N2 i N3 to ich udział powinien wynosić do dnia 31 grudnia 2025 r. minimum 7%, a od dnia 1 stycznia 2026 r. do dnia 31 grudnia 2030 r. udział ten został zwiększony do minimum 9%.
Udział autobusów natomiast zaliczanych do kategorii M3, wykorzystujących do napędu paliwa alternatywne (napędzane energią elektryczną, wodorem, biopaliwami ciekłymi, paliwami syntetycznymi i parafinowymi, sprężonym gazem ziemnym (CNG), w tym pochodzącym z biometanu, skroplonym gazem ziemnym (LNG), w tym pochodzącym z biometanu lub gazem płynnym (LPG)), w całkowitej liczbie autobusów objętych zamówieniami, o których mowa w art. 68b, z zastrzeżeniem że połowa tego udziału ma być osiągnięta przez autobusy zeroemisyjne, powinien wynieść co najmniej: 32% – do dnia 31 grudnia 2025 r. oraz 46% – od dnia 1 stycznia 2026 r. do dnia 31 grudnia 2030 r.
Ważne: Zamawiający mają zapewnić minimalne udziały pojazdów niskoemisyjnych i zeroemisyjnych w dwóch okresach:
- od 24 grudnia 2021 r. do 31 grudnia 2025 r.
- od 1 stycznia 2026 r. do 31 grudnia 2030 r.
Warto również wspomnieć, że zgodnie z przepisem art. 68c u.e.p.a. zamawiający, do dnia 31 stycznia każdego roku, przekazują ministrowi właściwemu do spraw transportu informację za poprzedni rok o liczbie i kategoriach pojazdów objętych zamówieniami, o których mowa w art. 68b, w tym o pojazdach elektrycznych, pojazdach napędzanych wodorem oraz pojazdach napędzanych innymi paliwami alternatywnymi.
Podsumowując: w przypadku gmin liczących poniżej 50 000 mieszkańców ustawa o elektromobilności i paliwach alternatywnych ma ograniczone zastosowanie. Tylko w przypadku zamówień spełniających warunki wskazane w przepisie art. 68b u.e.p.a. zamawiający ma obowiązek uwzględnić minimalne udziały pojazdów niskoemisyjnych i zeroemisyjnych.