Zmiana nazwiska najczęściej występuje w związku z zawarciem małżeństwa, ale czy oprócz tego rodzaju sytuacji możliwa jest jego zmiana?
Tak, możliwość taką przewiduje ustawa z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1988).
Czym według ustawy jest zmiana nazwiska?
zmiana nazwiska oznacza zmianę na inne nazwisko, zmianę pisowni nazwiska lub zmianę nazwiska ze względu na formę właściwą dla rodzaju żeńskiego lub męskiego.
Ale czy zawsze możemy takiej zmiany dokonać?
Nie, ustawa bowiem przewiduje konkretne sytuacje, w których możliwa jest zmiana nazwiska, i tak zmiany nazwiska można dokonać wyłącznie z ważnych powodów, w szczególności gdy dotyczą zmiany:
- imienia lub nazwiska ośmieszającego albo nielicującego z godnością człowieka;
- na imię lub nazwisko używane;
- na imię lub nazwisko, które zostało bezprawnie zmienione;
- na imię lub nazwisko noszone zgodnie z przepisami prawa państwa, którego obywatelstwo również się posiada.
Czy każdorazowo organ ma obowiązek zmiany nazwiska wnioskodawcy?
Nie, w tym przypadku zgoda na zmianę nazwiska następuje w ramach uznania administracyjnego. Ważny powód zmiany nazwiska powinien być odrębnie oceniony w każdej indywidualnej sprawie, nadto wnioskodawca powinien przekonać organ administracyjny, że wskazany subiektywnie przez niego powód zmiany jest na tyle istotny, by władza dokonała tej zmiany, uznając go za obiektywnie istotny. Ważne powody przemawiające za zmianą imienia i nazwiska, nie mogą wynikać jedynie z subiektywnego przekonania osoby żądającej zmiany, ale muszą również sprostać zobiektywizowanym i zracjonalizowanym kryteriom ich oceny. Granicą rozważań organów administracji państwowej powinno być ustalenie istnienia (lub braku) elementów oczywistej bezzasadności w motywach strony, na przykład cech kaprysu lub przekory (Wyrok NSA z 22.09.2017 r., II OSK 69/16, LEX nr 2380970)
Jak należy rozumieć “ważne powody”?
W praktyce sądów administracyjnych za „ważny powód” było uznawane szereg okoliczności, jak: – powrót do nazwiska rodowego wnioskodawcy zmienionego po śmierci naturalnego ojca w związku z przysposobieniem przez męża matki a będącego jedynym żyjącym potomkiem naturalnego ojca, – brak akceptacji dotychczasowego nazwiska, będący następstwem doznanego urazu psychicznego, – sfera doznań i więzi duchowych, które tworzą lub podtrzymują na tym tle łączność rodzinną oraz rodową, – ochrona małoletniego przed rozpoznawaniem go jako syna ojca aresztowanego i oskarżonego o czyn zabroniony i związany z tym stan psychiczny oraz subiektywne nastawienie dziecka do noszonego nazwiska obco brzmiącego utrudniającego funkcjonowanie w środowisku z uwagi na skojarzenie osób i nazwisk, tj. identyfikację z ojcem, którego nazwisko zostało skompromitowane, – utożsamianie się dziecka wychowywanego wyłącznie przez matkę z jej rodziną, dobro dziecka, silne więzi z rodzicem sprawującym opiekę, – trwałe psychiczne i subiektywne negatywne nastawienie do noszonego nazwiska, powodujące skoncentrowanie aktywności życiowej wnioskodawcy na dążeniu do jego zmiany, której brak utrudnia spełnianie ról społecznych (Wyrok NSA z 27.09.2023 r., II OSK 979/22, LEX nr 3697723)
Czy możemy zmienić nazwisko na np. Chopin lub Kopernik?
Nie, bowiem takie sytuacje reguluje przepis art. 5 ustawy, zgodnie z którym: Zmiany nazwiska nie dokonuje się w przypadku ubiegania się o zmianę na nazwisko historyczne, wsławione w dziedzinie kultury, nauki, działalności politycznej, społecznej albo wojskowej, chyba że osoba ubiegająca się o zmianę nazwiska posiada członków rodziny o tym nazwisku.
Gdzie składamy taki wniosek?
Wniosek składa się do wybranego kierownika urzędu stanu cywilnego